Նոյեմբեր 02, 2026 | 15:00
Հասարակություն
̸շակույթ
̸րցույթներ
Մեկ դար անց՝ Զապել Եսայանի գաղափարից դեպի նրա հիշատակը հավերժացնող արձան․ ԵՊՀ-ում ամփոփվել է մրցույթը
Երանի պետական համալսարանում ամփոփվել է անվանի գրող, հրապարակախոս հասարակական գործիչ Զապել Եսայանի արձանի էսքիզային առաջարկների բաց մրցույթը։ Հաղթող նախագծի հիման վրա կստեղծվի արձան, որը նախատեսվում է տեղադրել համալսարանի կենտրոնական մասնաշենքի բակում։ Նախաձեռնությունը նորովի է արժորում գրողի՝ դեռս 1930 թվականին համալսարանի աջակիցների միավորման վերաբերյալ արտահայտած գաղափարը։
Մրցույթի արդյունքներն ամփոփել է ԵՊՀ ռեկտորի հրամանով ձավորված հանձնաժողովը, որը գնահատել է ներկայացված նախագծերի գեղարվեստական ճարտարապետական լուծումները, ինչպես նա դրանց իրականացման հնարավորությունը։
Քննարկմանը մասնակցել իր տեսակետն է ներկայացրել նա Զապել Եսայանի թոռը՝ ԵՊՀ կենսաբանության գիտահետազոտական ինստիտուտի էկոլոգիական մշտադիտարկման խմբի ղեկավար Ալեքսանդր Եսայանը։ Նրա մասնակցությունը նախաձեռնությանը հաղորդել է առանձնահատուկ խորհրդանշական նշանակություն՝ հնարավորություն ստեղծելով գրողի հիշատակի հավերժացման հարցը դիտարկելու նա ընտանիքի սերունդների հիշողության տեսանկյունից։
Հանձնաժողովի որոշմամբ՝ մրցույթի հաղթող է ճանաչվել Մհեր Ավագյանի ներկայացրած էսքիզը։ Երկրորդ երրորդ տեղերն զբաղեցրել են համապատասխանաբար Ալեքսան Բաբայանի Նունե Թումանյանի ներկայացրած աշխատանքները։
Մի նամակ, որը նոր իմաստ ստացավ գրեթե մեկ դար անց
Զապել Եսայանի արձանի ստեղծման նախաձեռնությունն ունի ուշագրավ նախապատմություն։
1930 թվականի հուլիսի 26-ին գրող հրապարակախոս Արշակ Չոպանյանին ուղղված նամակում Զապել Եսայանն առաջարկել էր ստեղծել «Հայաստանի (կամ Երանի) պետական համալսարանի բարեկամներ» ընկերակցություն։
Տասնամյակներ անց Երանի պետական համալսարանն ԱՄՆ-ում հիմնադրել է «Երանի պետական համալսարանի բարեկամներ» հիմնադրամը՝ համալսարանի շուրջ համախմբելու նրա շրջանավարտներին, բարերարներին աջակիցներին, ստեղծելու կրթության ու գիտության զարգացման նոր հնարավորություններ։
Հիմնադրամի ստեղծումից որոշ ժամանակ անց Զապել Եսայանի նամակագրության ուսումնասիրության ընթացքում բացահայտվել է նրա՝ դեռս 1930 թվականին ներկայացրած առաջարկը։
Զապել Եսայանի առաջարկի հիմնադրամի գործունեության միջ այս կապը համալսարանի համար դարձել է խորհրդանշական՝ ցույց տալով, որ գրողի՝ շուրջ մեկ դար առաջ արտահայտած գաղափարը շարունակություն է ստացել մեր օրերում։
ԵՊՀ-ն ստեղծել է նա Զապել Եսայանի անվան հուշամեդալ, որը շնորհվում է այն անհատներին կազմակերպություններին, որոնք նպաստում են «ԵՊՀ բարեկամներ» հիմնադրամի առաքելության իրականացմանը։
Հիշատակը՝ համալսարանական միջավայրում
Զապել Եսայանի արձանի տեղադրման առաջարկը ներկայացրել է «ԵՊՀ բարեկամներ» հիմնադրամը։ Նախատեսվում է, որ արձանի ստեղծման ֆինանսավորումը կստանձնի հիմնադրամի անդամ, «Նազերյան» ընկերության նախագահ Վարդան Նազերյանը։
Արձանը նախատեսվում է տեղադրել ԵՊՀ կենտրոնական մասնաշենքի բակում՝ համալսարանական առօրյայի հանրային միջավայրի մաս դարձնելով հայ մտավորականության նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի կերպարը։
Նախաձեռնությունը հնարավորություն է նա նոր սերնդին ներկայացնելու Զապել Եսայանի գրական ժառանգությունը, նրա հասարակական գործունեությունն ու կրթության մտավորական համագործակցության վերաբերյալ պատկերացումները։
Գրեթե մեկ դար առաջ Զապել Եսայանն առաջարկում էր համալսարանի շուրջ ձավորել բարեկամների ընկերակցություն։ Այսօր նրա անունը կրող հուշամեդալն արդեն խորհրդանշում է այդ գաղափարի շարունակությունը, իսկ ապագա արձանը համալսարանական միջավայրում կդառնա նրա թողած ժառանգության ս մեկ տեսանելի վկայություն։
